e- also used in sing, (ki/bi) labor pains. Ebisa bijjira kumukumu. The labor pains are progressing fast.
e- plur. (ki/bi) cosmetics, lit. (things) which are smeared (on the body), c f. saaba.
e- see ekisale.
e* plur. (ki/bi) trash, litter, rubbish. See ekisasiro.
bbisa (-bbisizza) v. tr. caus. 1 & 2 cause to steal; steal with/ using, okubbisa eryanyi, to engage in armed robbery.
v., (carry) okwetikka; (children) okuzaala; (puppies) okubwagula; (fruit) okubala; (endure) okugumii kiriza; b. down (in labour), okw ekema, okuweerera ebisa.
bunyisa (-bunyisizza) v.tr. caus. 1 & 2 spread; scatter; distribute; propagate; spread with/using. Leka kubunya bisasiro wano. Stop scattering trash here. Ebifo byonna ebikulu mu Qulaaya yabibunya. lie covered/visited all the major places in Europe.
ebisasiro, akalondwalondwa, ekikunkumuse.
dibisa (-dibisizza) v.tr. caus. 1 Sc 2 cancel, annul; make obsolete, etc.
okubikkula, okulabisa.
okwolesa, okulabisa; d. oneself, okwetengeka.
okuzimbisa, okuwaga; be distended, okutuutiira, okubimbikana, okubimbiira, okuwaga, okuwulubala.
okwolesa, okulabisa.
fubisa (-fubisizza) v. tr. caus. 1 & 2 cause to exert oneself, etc. cf. obufubi.
fumbisa (-fumbisizza) v.tr. caus. 1 Sc 2 make cook, cause to cook; cook with/using. Afumbya masannya- laze/nku. She cooks with electricity/firewood.
gabisa (-gabisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to give/share/divide, etc.; use, employ (e.g., a container) in giving/distributing.
ebisasiro.
essubi, omuddo, essenke, olumbugu, etteete, olukonzikonzi, embubbu, ebisagazi.
e- plur. amayinja (li/ma) rock; stone; colloq. phonograph record, ejjinja ery'omu- wendo, precious stone, jewel, okuyimbisa amayinja, to play phonograph records, kussaako jjinja, to start a conversation. cf. akayinja.
kaabisa (-kaabisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to cry/weep, etc. cf. -kaabya, Mukaabya, Mikaabya.
e- (ki/bi) labor pain. See ebisa.
e- (ki/bi) cutting, something cut. in the plur. ebisale, school tuition; subscription fees; fees; charges, cf. sala.
e- (ki/bi) shift, rotation, turn, okukola ebisanja, to work in rotation, mu bisanja, in shifts, ekisanja ky'emmale, a load of smoked mmale fish.
e- (ki/bi) lit. something empty or emptied; empty cell of honeycomb; husk; fig. an empty, shallow person; one who has become totally depraved, ebisassalala by'omupunga, rice husks, ne nsigala kisassalala, and I remained petrified, all the strength and stamina had gone from me. cf. -sa.
the floor, the body); clean away, sweep away. Mukoka yakoka ebisasiro byonna. The pools of rainwater swept away all the trash, cf. mukoka.
kubisa (-kubisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to strike/beat, etc.; strike/beat with/using.
e- (ki/bi) [Stf.] iron; metal; factory; machinery; machine; tool; device, ekyuma ekikuba ebifaananyi, camera, ekyuma eki- yimbisa amavinja, record player, ebyuma ebirima, farm machinery, ploughs, tractors, ekyuma kya ppamba, cotton ginnery, ebyuma ebikuba ebitabo, printing presses. Ngudde ebyuma or Ebyuma binsaze. colloq. I am completely out of money. I am broke. cf. 2akuuma, oluuma.
point out to; see with/using.
ebisa, kawammansi.
limbisa (-limbisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to lie/cheat, etc.; lie/cheat by means of/using.
ebisasiro.
v., okwolesa, okulabisa.
ebisasiro, (portion of food), omuwumbo; make a m. of, okuvulunga.
e- (n/n) mirror, cf. laba, labisa.
nnabisaaniiko.
n., empitambi, ebisasiro.
do in r., okukola ebisanja.
ebisasiro, ebisaaniiko, ebirungu; r. heap, effumbiko.
colloq. be drunk. cf. ebisaabwa, ssaabwe
sabisa (-sabisizza) v.tr. caus. 1 & 2 make pray/ask; pray/ask by means of. cf. omusabi, omusabirizi, omusabiriza, essabo.
etc. ebifo ebisanyukirwamu, places of amusement.
sattulula (-sattuludde) v.tr. conv. 1 & 2 undo; unravel; take apart; fig. disband, dissolve (e.g., a council, a meeting). Abantu ababiri babibira ebigambo, ate abasatu babisattula. Two people (can) keep a secret but three people reveal it.
okusala, ebisali bwa; give s., okusala omusango. sentinel, omukuumi.
sibisa (-sibisizza) v.tr. caus. I 8c 2 cause to tie, etc.; tie with/ using.
siibisa (-siibisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to spend the day; cause to fast.
Mugaba, Obubonero bw’okugolola (striae) buba bwa bulijjo, tebulina bulabe, era butera okuba obw’olubeerera obuva ku kugolola amangu olususu ng’oli lubuto, mu myaka gy’obuvubuka, okugejja oba okuzimba omubiri, nga butera okulabika ku lubuto, amabeere, ebisambi, n’enkwaso.
subisa (-subisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to miss, etc.
tambisa (-tambisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to sacrifice, etc. cf. ekitambiro, omutambizi, ettambiro.
ebisa.
timbisa (-timbisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to hang, etc.; bang/ decorate with/using.
ebisasiro, essanja.
n., oluwalo, bkisanja; do in t.f okukola empalo, okukola ebisanja. turn, v.i., okukyuka. t. aside, okuwunjuka. t. sour (milk), okukwata. t. on the back, okugalika. t. over, okugalanjuka. t. back, okukomawo, okudda. t. over (as ankle), okubudama. t. up (be found), okuvumbuka. turn, v.tr., okukyusa. t. upside down, okuvuunika, okusulika, okutiiruula. t. right side up, okuvvuunula. t. out, okugoba, okufulumya. t. over in mind, okufumiitiriza. t. inside out, okufuula. t. up (lamp), okuseesa. t. down (lamp), okuddiriza. t. down (of screw), okunyoola.
waabisa (-waabisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to lodge a complaint; complain using/employing. cf. omuwaabi, omuwawaabirwa, empaaba, empaabi.
wambisa (-wambisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to capture, etc.; capture by means of. cf. omuwambi, omuwambe, omuwambo.
ebisasiro, amasengere.
wubisa (-wubisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to miss/fail; cause to be mistaken; mislead, lead astray.
yambisa (-yambisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to help.
yimbisa (-yimbisizza) v.tr. caus. 1 & 2 make sing; sing with/ using, okuyimbisa amayinja, to play phonograph records. cf. oluyimba, nmuyimha, omuyimbirizi, cnnyimha.
zimbisa (-zimbisizza) v.tr. caus. 1 & 2 cause to build; build with/ by means of.
etc.; swing/wave with/using.
(la) the planet Jupiter.
okubbisa eryanyi, to steal by force, commit armed robbery. Note: the gramm. plur. amaanyi (q.v.) lacks the augm. force of eryanyi.
okubibira ebigambo, to keep a secret. Abantu ababiri babibira ebigambo, ate abasatu babisattula. fprov.) Two people keep a secret, but three people reveal it. cf. ebbibiro, ekibibiro, olubibiro.
okuweerera omuntu mu ssomero, to pay school fees for a person, okuweerera embwa, to urge a dog on (e.g., to catch something), okuweerera ebisa, to bear down (in labor).
v.i. start off, depart (of a car or vehicle), kusimbula makanda, to start off, go (away), kusimbula misinde, to start running at a great speed, kusimbula muntu luyi/muggo, to give a person a hard slap/severe beating, nnali nnakasimbula ebigere bisatu, I had just taken three steps, bw'abasimbulako amaaso n'agazza ku ffe, when he took his eyes from them and looked at us, lit. returned them to us.
v.tr. caus. 2 = sambya.
o- (mu/mi) kind of very tall hardwood tree, lit. it brings up/nurtures (kuza) the calf (nnyana). (Perhaps so called because the tree yields an aperient medicine for cattle.) okukubisa emiku- zannyana, to beat with sticks.
-ewuubisa (-ewuubisizza) v.i. caus. 2 refl. have oneself swung.
suitable; mild (of tobacco), emiwendo emisaamusaamu, moderate prices, ebibonerezo ebisaamu- saamu, light sentences, moderate punishment. ebbanga essaamusaamu, a short time. Olungereza olusaamusaamu, a smattering of English.