a-: okusiba akanyaaga, to talk too much, engage in annoying/incessant chatter, oku siba akanyaaga ku muntu, to pester/nag/ behave in a domineering manner towards someone.
a- (ka/bu) akatooke akanyaala, a small, immature banana, akaana akanyaala, small, frail child, cf. omunyaala.
soot, small particles of dust that float in the air. cf. munyale.
a- (ka/bu) fiber-producing plant, Hibiscus diversifolius; crisis, difficulty, trouble. Awo akanyamberege we kajjira. That is when the trouble started, akanyamberege akaazaala ekkula, lit. a woman of low estate who brought forth a jewel (formerly used of a commoner whose son became a Kabaka, and later used in a more general sense), cf. ennyamberege.
zibu, kakanyavu.
n., obulumi, nnakanyama.
okwenkanyankanya, okufuula.
okwawukanya.
okukkakkanya.
okukkakkanya.
okuwooyawooya, okukka kkanya, okusiisiitira, okuwombeeka, okunyiiguula, okunyiigulula.
zibu, kakanyavu, kalubo.
okukkakkanya, okugonza, okuteeka, okuweebuka.
kakanyavu, gumu.
zira, gumu, kakanyavu, vumu, a mmizi; omusongole.
o- (bu/-) stiffness; dryness (of clothes); coolness, coldness (of food); fig. obstinacy, stubborness. cf. kakanyala, -kakanyavu.
o- also obwenkamukamu (bu/-) equality; fairness, justice, cf. yenkana.
become, okukakanyala.
v.tr., okukkakkanya, okutereeza; become c., okukkakkana, okuteeka, okutereera, okulaala, okuwoleera,
v.tr., okuyimbakanya.
okuyiiya; (quiet) okukkakkanya, okugonza.
okuseera, okulyazaamaanya, okulyakula, obukumpanyakumpa, obujeejeeka, okweriikanya, okulyamukawubyo; be defrauded, okugwa amanu.
okusikaasikanya, okukavvula, okugajambula, okubwe bwena, okukaanyuula, okukenyula, okumunkula, okumunkunya, okusontera.
zibu, zito, kakanyavu, kalubo ; d. to get, a mpambiiro.
okuteesa, okuteekanya.
etc. cf. dabankana.
v., okwewoma, okwebengula, okutebukanya, bkwebalankanya.
okukkuta. e. greedily, okusikaasikanya, okubwagula, okujujubula. e. with closed lips, okumugunya. e. noisily, okweswanta, okufunkunya.
v.tr., okuwummuza, okukka kkanya.
be, okwenkanankana; vide okulabwa; make equal, okwenkanyankanya, okuttaanya.
okwawukanya.
adj., tereevu; be e., okutereera, okwenkanankana; make e., okutereeza, okwenkanyankanya; (soil) okusaanya.
be, okwenaanya, okwenankanya, okwekanala; a f. person, omwenanazzi.
more emphatically fuukanafuukana v.i. (redup.) become unrecognizable; become completely changed/ transformed; become disfigured, fuukanya (-fuukanyizza) v.tr. caus. alter/change completely; change beyond recognition. cf. kyefuula, omufuusa, munnanfuusi, enfuukafuuka, -nnanfuusi.
gumu, kakanyavu, kalubo, kakafu, kakummemme; vide kali bobbo. h. luck! int., manti! be h., okukakanyala, okukaluba. be h. for, okukaluubirira. harden, okukakanyaza, okugumya.
a mwoyo mukakanyavu.
obukakanyavu, obukalubo.
kakanyavu, zibu.
okutanza; i. upon, okwekanyamuza.
v.i., okukanya, okwala, okwongera; i. in, okweyongera.
okulanga, okuyitanya, okusulinkanya.
jjukizaganya
emisomo egy'okwejjukanya, refresher courses. cf. obujjukizi, ekijjukizo.
make stiff; fig. kill; make obstinate; cause to be rebellious, kukakanyaza muntu, to kill a person; to question a person with the intent of trapping him.
v., okutereeza, okwenkanya nkanya, okusenda, okuttaanya, okutuukanya; be l., okutereera, okw enkanankana.
o- (lu/n) wrinkle on the skin.
v.i., okwenkanankana; v.tr., okwenkanyankanya.
kakanyavu, kambwe.
okukkakkanya, okusaanyii kiriza.
okutabula, okugoya, okukologa, okuyimbakanya, okuvuluga. m. up a message, okugombya.
okukkakkanya, okugonza, okunyiigulula.
e- (n/n) rare okutunula empulunkanya, to squint.
o- (mu/mi) moon; month, omwezi omuto, the new moon, okulwala omwezi, to be in a menstruation period, omwezi omukazi (- ttoggo, q.v.), the rainy season between February and June, lit. the feminine month, omwezi omusajja (= ddumbi, q.v.), the rainy season between August and November. The Luganda names of the months are: Gatonnya, January; Mukutulansanja, February;. Mukulukusabitungolungo, March; Mugulansigo, April; Muzigo, May; Ssebaaseka, June; Kasambula, July; Mwaka musajja, Muwakanya, August; Mutunda, September; Kafuumuulampawu, October; Museenene, November; Ntenvu, December.
okuleka, okwerabira, okugalabanja, okusuulayo ogwa nnaggimba, okwerittira; n. oneself, okw efaakanya.
e-: okukuba enkebunkanya, to be evasive/deceitful; to avoid cleverly.
e- (n/n) meat; flesh. Nnyama ntono okaayana eri mu nkwawa. (prov.) lit. You complain about the small amount of meat (allotted to you) when it is (safely)under your arm. cf. nnakanyama.
e- (n/n) fiber-producing plant, Hibiscus diversifolius. cf. akanyamberege.
e- (n/n) manner of running (an operation); direction, management, cf. dduka, ddukanya.
obukakanyavu, obutawiilira, emputtu, e ggwale.
kakanyavu, a mputtu, zibu.
obukakanyavu, obutawulira, eggwale, ensuwa.
kakanyavu, a ggwale, a mputtu, waganyavu; be o., okugogottana, okuwaganyala.
v.tr., okutegunkanya.
okugonza, okukkakkanya, okunyiigulula, okugombolola, okutaba ganya; be pacified, okukkakkana, okuwoleera, okunyiigulukuka.
be, okwenankanya, okussaako omwoyo.
kakanyavu, a mputtu, bambaavu; be p., okubambaala.
a mputtu, kakanyavu.
kakanyavu, kalubo; be p., okunaabira mu maaso.