okulembalemba.
ndaze) v.i. go, go away. v.tr. show, indicate, point out; take leave of, indicate one's intention to depart; announce one's arrival, indicate one's intention to arrive. Kirungi okulaga bakadde bo ng'olina gy'ogenda. It is a good idea to tell your parents if you are going anywhere. Vauuagamu oiunwe. He pointed his finger at me. He pointed me out. olunaku olulage, the appointed day.
procrastinate; put off a promise; keep breaking a promise.
ndagajjadde) v.i. be careless/negligent; be indifferent; be ab- sentminded.
omugayaavu.
ndagidde) v.tr. command, order; instruct; charge; prescribe.
show how; direct, instruct; give instructions to (a person who is lost). Nnakola omulimu nga bwe yandagirira. I did the job as he instructed me.
ekiragiriro, omulagirizi, endagiriro. See the note at the end of laga.
ndagudde) v.i. prophesy, predict, foretell. Yatuuka wano ng'ensawo ye eragula. He arrived here without any money.
laguiibwa (-laguliddwa) v.i. pass. be prophesied; be advised/warned/told (by a diviner, prophet).
amagezi; (of pain) balagavu.
ekibonyoobonyo, obulimi obunene, obubalagaze; be in last agonies, okutabunkana.
okukkiriza, okutabagana, okuganya, okukkaanya, okukwana, okulagaana, okwetaba.
endagaano, okutabagana, okulagaana; make an agreement, okukola endagaano.
ensolo; also vide ensunu, entalaganya, enjobi, etc.
okulagira, okussaawo, okuteekawo, okusiiga, okusigira.
make an, okulaalika, okulagaana.
be on the point of burning (of food); produce a burning sensation. Obulago bum- babirira. I have a burning sensation in the throat.
etc. cf. -balagavu, obubalagaze, Gambalagala.
e- (li/ma) large body. Eyeerabye ebbiri talagulwa. (prov.) lit. He who sees himself (as having) a mighty body does not accept prophecy. Pride cometh before a fall. cf. omubiri.
lungi, balagavu, sirii kirivu.
e- (n/n) [Sw., Port.'] flag, banner.
okulagiriza.
okulagira. b. farewell, okusiibula. made a b., okulamula. b. high, okukansa.
lungi, balagavu,
o- (bu/- ) sudden tingling pain; smarting sensation; sting; hurt. cf. bala-
kawumpuli.
o- adv. okufa obukalaga, to die suddenly and unattended.
o- (bu/-) throat; neck, kuba mu ga bulago, to be in real trouble, be in a crisis, lit. be in (water, amazzi implied by ga) up to one's neck. cf. ^olulago, amalagolago, endago.
o- (bu/-) prophesy, prophesying. cf. lagula, omulaguzi.
olulago.
o- (bu/-) okulaga
o- (bu/-) rust. cf. talagga.
o-: okulagako obwasira bw'omutwe, to have a quarrelsome disposition.
o- (bu/-) sacking, pillage, expropriation of property by force, cf. yaya.
o- (bu/-) boastfulness; showing off. cf. laga, -eraga.
mulagira.
akabebenu; sternal c., emmeeme.
ente; c. plague, nsotoka.
okukuutira, okulagira, okukubiriza; (accuse) okuwawaabira, okuwaabira, okulanga; (as bull) okutomera, okukaga; (one another) okutomeragana.
v., okujabiriza, okugegejja, okuk'obaakoba, okwogera olulago.
obulungi, obubalagavu.
lungi, balagavu.
v., okulagira, okukuutira.
endagaano; make a c., okulagaana.
v., okulagaana; (debt) okulya ebbanja.
okugayaalagayaala, okula tta latta, obulangajja, obunyookaana, obuzizi ŋŋana, okuzizittana.
e- plur. amalagala (li/ma) leaf (but not of a plantain); medicine; drug; chemical, in the plur. foliage, eddagala ly'engatto, shoe polish, eddagala eritta ebiwuka, insecticide, eddagala ly'amannyo, toothpaste, eddagala ly'enviiri, hair tonic, eddagala eryerusa, Jjlectuluiig cieain. tsdda- gaia erigonza olubuto or eddagala ly'oku- ddukana, laxative, eddagala^ ly'enjala, nail polish, cf. akalagala, kiragala, olulagaia.
okulindiriza, okulagaanya lagaanya.
v., okulagira.
ekifulukwa, ekikande; (house) ekiwompoma; (village) e ttongo.
v., okulaga, okuluŋŋamya; (order) okulagira.
obukiika, oludda; vide okulaga; (order) ekiragiro; changed., okuweta olugendo.
obulaguzi.
v., okulagula, okulenga.
empewo; take deep d., okukatankira; at a d., kobonko, mbulaga.
entalaganya, ensuku.
okusuubiza; (agree) okulagaana; (for work) okugulirira, okusenza, okupakasa, okuwendula; (marriage) okwogereza; be engaged (work), okuba n'emirimu, okutawaana; (marriage) okwogere zebwa; (fight) olutalo.
okulagira, okukuutira.
okuswanyuula.
eccupa, omudumu.
emulongooti.
amalagala.
pummel one another, fight one another, punch one another.
a busungu; be f., okuswa kira, okwekalaga, okusunguwala ennyo.
okuzimbagala nga Gambalagala, to become livid with rage. cf. balagala.
nzigadde(wo)) v.tr. shut, close; inclose; bring to an end; fig. discontinue. Amawanga ago gajja kuggalawo okukolagana ne Bungereza. These countries will discontinue their cooperation with England. Tumuggaddewo. We have refused him/ turned him down.