okuleka, okwebalama, okw ewala, okwerekereza; (from food) okusiiba enjala.
have, okulumwa enjala.
v., okunaaza, okulongoosa, okutukuza. c. teeth, okusenya. c. nails, okwesokoola enjala. become clean, okutukula, okulongooka, okwamuka.
e- plur. amalagala (li/ma) leaf (but not of a plantain); medicine; drug; chemical, in the plur. foliage, eddagala ly'engatto, shoe polish, eddagala eritta ebiwuka, insecticide, eddagala ly'amannyo, toothpaste, eddagala ly'enviiri, hair tonic, eddagala eryerusa, Jjlectuluiig cieain. tsdda- gaia erigonza olubuto or eddagala ly'oku- ddukana, laxative, eddagala^ ly'enjala, nail polish, cf. akalagala, kiragala, olulagaia.
e- plur. amalenge (li/ma) small wind instrument, whistle, reed pipe made of bamboo; measure for a charge of gunpowder. Enjala wano efuuwa n'ama lenge. The hunger here is beyond belief, lit. is blowing whistles, cf. ^akalenge, kirenge, orau- lenge. See also fuuwa and fuuyira.
enjala.
be, okulumwa enjala ennyi ngi.
v., okusiiba enjala, okulaagira.
etc. Abakazi ba gumira nnyo enjala okusinga abasajja. Women endure hunger more easily than men.
enjala.
yala, a njala; be h., okulumwa enjala; vide kagomba.
a- (ka/bu) [Sw.] razor blade, akawembe akamwa, razor blade, akawembe akasala enjala, fingernail clipper, cf. wembe.
adj. huge, enormous; tremendous; magnificent, grand, unparalleled, omwoleso gw'obusuubuzi kkuulaamalungi, a gigantic trade exhibition, olukwe kkuulaamalungi, a monstrous plot, enjala kkuulaamalungi, a horrible famine. Okubuulira kwabadde kkuulaamalungi. The sermon was magnificent, cf. kuula, -lungi.
nnumye) v.tr. bite; pinch; hurt; pain; ache; fig. accuse, charge with a fault, kuluma bugigi, to grit the teeth (in pain). kuluma mba, to clench the teeth (in anger), kuluma munno, to accuse your companion/the other person of wrong doing, kuluma kiwanvuwanvu, to eat on the run; to eat hurriedly/while standing up. Embwa ennumye. The dog has bitten me. Ennyonta ennuma. I am thirsty. Enjala ennuma. I am hungry. Akalimi k'essaawa kalumye. The hour (hand, on the clock) has just struck.
o- (lu/n) great hunger. Oluyala lunso- kota. I am extremely hungry, cf. lenjala.
o- plur. enjala (lu/n) nail, fingernail, toenail; talon; claw. cf. akaala, 2ekyala, eryala (lyala).
e- (n/n) way of spreading out. enjala y'ekitanda, the way of making a bed.c f. nyala.
be, okulumwa ennyo enjala.
eat, okubwagula, okuvuunya, okuliisa enjala, okwevumba emmere, okuwuwuggana.
enjala, empambiiro.
akaseera, enjala.
enjala.
okufa enjala.
mpalakase) v.tr. scrape; fig. reprimand severely, bawl out; criticize. Enjala yali etuwalakata bulala. We were extremely hungry, lit. hunger was scraping us extremely.
enjala kiwumbyanga- labi, a terrible famine, lit. a famine which causes the drums to become eaten away by insects. cf. -wumbu, empumbu.
omwaliiro, ^enjala, enjaliiro.
okusiiba enjala, to fast. Osiibye otyanno? (Greeting used after noon.) Osiibye okola ki? What have you been doing all day?
(la) kind of sweet potato. Olu- buto lwali lunkuba nnakabanda olw'enjala. My stomach was grumbling because of hunger.
lit. hunger is prodding me.
trim; kill, okutondola enjala, to trim one's nails.
v.tr. devour; fig. overwhelm. Enjala ebakayaggula. They are ravenously hungry.
v.i. slip; fall; break loose. E Bu-yindi a bantu batenduka buli lunaku olw'enjala. In India people die every day because of hunger, cf. ekitenduka; teruka.
v.i. go off; walk off. Ya- kuuna n'ebintu byange. He went off with/ stole my things. Enjala eri mu Buyindi ekuuna. In India famine is stalking the land.
(la) owner of two households. Nnamakaabirye afa enjala. (prov.) The man with two homes dies of hunger (perhaps because the wife in each assumes that the other has fed him), cf. amaka, -biri.
to shake hands. Yamukwatako mu bujala. He shook hands with him. cf. enjala.
v.tr. beat severely/unmer- cifully. Baamusakata emiggo. They beat him severely with sticks. Enjala ensakata. I am very hungry.
o- (mu/ba) hungry person; starving person, cf. oluyala, lenjala.
ennuma (= e + n + luma). I am hungry. Enjala yagwa. Famine struck. Enjala esaza amagezi. (prov.) Hunger makes one use one's wits. Necessity is the mother of invention, cf. oluyala, omuyala, enjalayagwa.